NASA, Ay’ın yüzeyinde 222 metre genişliğinde ve 43 metre derinliğinde yeni bir çarpışma krateri keşfetti. McGetchin adı verilen krater, bugüne kadar Güneş Sistemi’nde oluştuğu gözlemlenen en büyük modern çarpışma krateri olarak kayıtlara geçti. Bilim insanları, bu büyüklükteki bir çarpışmanın yaklaşık 132 yılda bir gerçekleştiğini tahmin ediyor.Krater, 11 Nisan ile 22 Mayıs 2024 tarihleri arasında üç ila altı katlı bir bina büyüklüğündeki asteroidin Ay’a çarpmasıyla oluştu. Çarpışma sırasında herhangi bir teleskop tarafından gerçek zamanlı olarak tespit edilemeyen olay, NASA’nın Ay’ı inceleyen Ay Keşif Uydusu (LRO) uzay aracı sayesinde yaklaşık bir yıl sonra ortaya çıkarıldı.
LRO görüntüleriyle tespit edildi
2009’dan bu yana Ay’ın yörüngesinde görev yapan LRO, yüzeydeki değişimleri izlemek için farklı çözünürlüklerde kameralar kullanıyor. NASA bilim insanı Robert Wagner, 2025 yılında uzay aracının geniş açılı kamerasıyla elde edilen görüntüleri incelerken Ay yüzeyinde yeni bir oluşum fark etti. Önceki ve sonraki görüntüleri karşılaştıran Wagner, yeni bir çarpma kraterinin meydana geldiğini doğruladı.
NASA’nın otomatik görüntü karşılaştırmaları da Ağustos 2025’te yeni kraterin tespit edilmesine yardımcı oldu. Daha yüksek çözünürlüklü görüntülerle keşif kesinleştirildi. Kratere, Ay yüzeyi ve jeolojisi üzerine çalışmalar yapan bilim insanı Thomas McGetchin’in adı verildi.McGetchin krateri büyük olsa da Ay’daki en büyük krater değil. Bu rekor, yaklaşık 2.494 kilometre çapındaki Güney Kutbu-Aitken Havzası’na ait. Söz konusu havza, Ay’ın erken dönemlerinde oluşan çok daha eski krater. McGetchin krateri ise hem boyutu hem de yakın zamanda meydana gelmesi nedeniyle bilimsel açıdan önem taşıyor. Ayrıca önceki modern krater rekorunun yaklaşık üç katı genişliğinde olduğu belirtiliyor.
Çarpışma beklentileri aştı
Araştırmacılar, çarpışma sırasında ortaya çıkan toz ve kaya parçalarının bazı modellerin öngördüğünden daha uzak mesafelere ve daha yüksek açılarla savrulduğunu belirledi. Yüzeydeki değişimlerin krater yarıçapının 1.000 katından daha uzak bölgelere kadar uzandığı tespit edildi.LRO’nun dar açılı kamerasıyla çekilen yüksek çözünürlüklü görüntüler, uzay aracının çarpma bölgesinin üzerinden Aralık 2025’te yeniden geçmesiyle elde edildi. Bu görüntüler, yeni oluşumun ayrıntılı şekilde incelenmesini sağladı.
Kraterin çevresindeki bölge geceleri daha soğuk
Bilim insanlarının gerçekleştirdiği başka bir araştırma, McGetchin kraterinin çevresinde yaklaşık 6,4 kilometre genişliğinde bir alanın geceleri yaklaşık 8,9 derece daha soğuk olduğunu ortaya koydu.Araştırmacılara göre bu değişimin nedeni, çarpışmanın Ay’ın yüzeyindeki regolit adı verilen üst toprak tabakasını bozması. Çarpma, yüzey malzemesinin yapısını gevşeterek yoğunluğunu azaltıyor. Bunun sonucunda toprak tabakası ısıyı daha az tutuyor ve geceleri çevresine kıyasla daha düşük sıcaklıklara ulaşıyor.
NASA, bu tür sıcaklık farklılıklarının gelecekte Ay yüzeyinde görev yapacak araçlar açısından önemli olabileceğini belirtiyor. Yüzeyin fiziksel özelliklerindeki değişimler, gezgin araçların tekerlekleriyle zemin arasındaki etkileşimi etkileyebilir. Bu durum, yeni kraterlerin çevresindeki bölgelerde hareket edecek araçların tasarımında dikkate alınabilecek unsurlar arasında yer alıyor.
McGetchin krateri, bilim insanlarına Ay’daki çarpışmaların etkilerini ve yüzeyin zaman içindeki değişimini incelemek için de nadir bir fırsat sunuyor. NASA, çarpışma sırasında savrulan malzemelerin ne kadar uzağa ulaşabildiğini daha iyi anlamayı hedefliyor. Elde edilecek veriler, gelecekte Ay’da kurulması planlanan yaşam alanlarının tasarımına ve korunmasına katkı sağlayabilir.
